Ma túy, cuộc chạy vòng quanh và đâu là vấn đề cốt lõi

Hạ Đình Nguyên

I- Ma túy và bệnh nghiện ta túy là vấn nạn lớn của cả thế giới, không riêng gì Việt Nam. Vậy, các quốc gia đã và đang giải quyết ra sao? Dù mỗi quốc gia có khác nhau về văn hóa, cấu trúc xã hội và mức độ kinh tế,  nhưng tính chất “con nghiện” thì giống nhau. Đó là điểm chung để có thể nghiên cứu và học hỏi.

Bốn mươi năm qua, Việt Nam tự làm theo cách của mình với nhiều sáng kiến nhất thời, và đối phó tình huống, lại hy vọng có thể giải quyết dứt điểm tệ nạn ma túy bằng những biện pháp mạnh mẽ. Khi khởi đầu kế hoạch “trường lớn” với thời hạn 5 năm, theo chủ trương đặc biệt của TP HCM được Trung ương cho phép, một chuyên gia nước ngoài chỉ phát biểu một câu: “Một kế hoạch rất táo bạo!”

Kế hoạch kết thúc vào năm 2008, Quốc hội họp bàn và đưa ra các kết luận:

1)- Điều chỉnh quan điểm: xem người nghiện ma túy là người bệnh, thay vì được hiểu như tội phạm, từ đó đem lại hệ luận là chữa bệnh.
2)- Cách tập trung trường lớn như vừa qua có biểu hiện “vi phạm nhân quyền” mà các hoạt động nhân quyền phê phán, trong đó có cưỡng bức lao động và các vấn đề khác (như bệnh phụ phát sinh..), lại thêm không có kết quả “lành bệnh” sau 5 năm “tốt nghiệp”, nghiện vẫn hoàn nghiện, số con nghiện tăng lên.
3)- Chấm dứt chương trình thí điểm của TP HCM.

Quyết định trên của Quốc hội là một cách nhìn không sai và tiến bộ, nhưng lại dẫn đến một kết quả hai mặt không mong muốn, như ở TP HCM là một điển hình.

- Cán bộ trực tiếp làm công tác cai nghiện như thoát một gánh nặng mà họ nhận thấy là không đi tới đâu.

- Người nghiện và gia đình người nghiện hoan hĩ như vừa thoát khỏi một tai họa. Nhưng tai họa của chứng bệnh thì không buông tha họ, nó càng trở nên khủng khiếp hơn.

- Lãnh đạo thành phố chấp hành luật mới, nhưng biểu hiện rõ là không hài lòng, vì bộ máy đang vận hành bị đứng lại, gây ra lúng túng về việc “bỏ không” các cơ sở vật chất với tiền đầu tư khổng lồ và hệ thống nhân sự không biết sắp xếp vào đâu. “Trung tâm 80 người quản lý... 7 người nghiện” tại trại cai nghiện bắt buộc Bình Triệu, TP.HCM. “Không có học viên mới. nhưng như mọi năm, ngân sách thành phố vẫn sẽ phải bỏ ra 5 tỷ đồng cấp cho trung tâm này để vận hành”. (https://vn.news.yahoo.com)

- Hệ quả lớn nhất là “phương pháp mới” thay thế cho “kế hoạch cũ” không được thực thi hiệu quả, hậu quả kéo theo là một thành phố rối loạn vì người nghiện, vì nhiều nguyên nhân mà các quan chức có trách nhiệm của TP HCM đã nêu lên trong đợt thảo luận vừa qua ở Quốc hội. Một lần nữa, TP HCM xin một đặc quyền mới, với một “kế hoạch 3 năm” có nội dung mới, cùng với niềm hy vọng là ổn định lại cái bất ổn do người nghiện gây ra.

II- Những cách nhìn từ nhiều phía.

Từ phía cơ quan nhà nước: Thành phố và Trung ương .

Cơ quan nhà nước chú trọng về an ninh xã hội. Ngành công an chịu cực nhất để đối phó tình trạng “con nghiện tràn lan”, người dân bình thường thì bị con nghiện uy hiếp.

- Thiếu tướng Phan Anh Minh, Phó giám đốc Công an TP HCM cho biết, lãnh đạo TP HCM đang bàn thảo phương án trình Quốc hội giải quyết tình trạng người nghiện đang tràn lan mà thành phố phải "bó tay" vì các quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính là phức tạp, khó thực hiện.

Chủ trương mới, luật mới quy định lần lượt ba biện pháp cai nghiện:

1 - Cai nghiện tự nguyện tại nhà hay cơ sở y tế từ 3-6 tháng.
2 - Giáo dục tại địa phương từ 3-6 tháng.
3 - Đưa người nghiện vào cơ sở chữa bệnh tập trung.

Từ ngày 1/1/2014 khi Luật xử lý vi phạm hành chính có hiệu lực thì tòa án có trách nhiệm đưa ra quyết định này vì liên quan đến quyền con người. Muốn đưa người nghiện ra tòa thì bản thân họ phải có thời gian được giáo dục tại cồng đồng, gia đình 3-6 tháng và vẫn tái nghiện. Còn rất nhiều bất cập trong việc áp dụng ba biện pháp này: các điều kiện cơ sở về nhân viên, dịch vụ y tế,  tư vấn, tham vấn tâm lý chưa đủ để thực hiện có hiệu quả cai nghiện tại cộng đồng.

Theo ông Huỳnh Thành Lập, Trưởng đoàn đại biểu TP.HCM, vướng mắc ở đây là ai quản lý họ trong vòng 3-6 tháng nói trên?. Luật quy định do tổ chức xã hội quản lý, nhưng tổ chức xã hội là ai?, tổ chức nào thì lại chưa làm rõ.

Ông nêu lên ba yêu cầu mà thành phố cần giải quyết:

- Thứ nhất, việc hút chích công khai sẽ chấm dứt, không để người nghiện ngang nhiên thách thức chính quyền, thách thức xã hội.
- Thứ hai, không để người nghiện trở thành nguồn tội phạm, nguồn lôi kéo gia tăng người nghiện mới.
- Thứ ba, đề nghị các cơ quan chức năng trung ương chỉ rõ cho TP “địa chỉ để quản lý” người nghiện trong thời gian làm thủ tục có phán quyết của tòa án.                 

Trong dịp nầy, các đại biểu cũng nói về nhân quyền.                                                   

Bà Nguyễn Thị Quyết Tâm phó Chủ tịch UB TP nói: “ Nói là tôn trọng quyền con người trong vấn đề xử lý người nghiện ma túy, nhưng quyền con người phải hiểu theo nhân văn chứ không thể cứng nhắc được. Quyền của người này không được ảnh hưởng tới người khác”, và thêm: “Đợi vài tháng nữa là rất nguy hiểm” [Vậy nên xử tử chăng? Vì là “nhân văn” nên nó không nằm cứng nhắc ở chỗ: hoặc thả lỏng, hoặc bắt nhốt, mà ở chỗ “cách bắt” và “cách nhốt”].

Đại biểu Lê Thanh Hải - Ủy viên Bộ Chính trị, bí thư Thành ủy TP.HCM  nhắc lại, trước đây nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết khi còn là Bí thư Thành ủy TP.HCM đã từng đứng trước Quốc hội, đưa cả sinh mệnh chính trị của mình ra để xin cho TP cơ chế giải quyết vấn đề ma túy. Nhờ đó một thời gian dài TP đã thành công trong việc hạn chế người nghiện ma túy. Nay Quốc hội cũng cần phải cho TP được cơ chế linh hoạt đề xử lý vấn đề này. Ông Lê Thanh Hải nhấn mạnh.“Đây là làm lại cuộc đời của những em, những cháu lầm lỡ chứ không phải vi phạm nhân quyền. Chúng ta đang  giành giật lại con người tốt cho từng gia đình, cho xã hội”.[hóa ra mâu thuẩn với kết luận của QH họp 2008. Và xét lại chủ trương mới, quy định mới chăng ? Tổng kết kế hoạch 5 năm trước đây có lẽ không được rõ ràng?]

Quả bóng bay lại Thành phố

Trong quá trình thảo luận, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Đình Quyền thừa nhận: để họ ngoài xã hội thì gây rất nhiều nguy cơ, nhưng đưa họ vào trong trại thì phải có quy trình để đảm bảo quyền con người. Đây là bài toán rất khó. Và hỏi lại: Kiến nghị của TP HCM dựa trên cơ sở thực tiễn, vấn đề là những bất cập đó xuất phát từ việc tổ chức thực hiện hay pháp luật?. “Định hướng luật là đúng, nhưng đáng lẽ nghị quyết thi hành Luật xử lý vi phạm hành chính phải có bước quá độ, để từ cơ quan hành chính đến cơ quan tư pháp có bước chuyển. Chúng ta không lường hết được thực tiễn nên đã gây khó khăn cho các địa phương”.

Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường cho rằng bước đầu thực hiện luật đang còn lúng túng, thể chế chưa hoàn thiện, nhất là hiện chưa có tòa án hành chính. Việc này các nước xử rất nhẹ nhàng, trình tự đơn giản, hồ sơ giấy tờ đủ hết qua thẩm tra, thẩm định tòa án xem xét.

“Tôi rất chia sẻ với TP HCM, nhưng chính ra Ban Thường vụ thành phố cần chỉ đạo các cơ quan trên địa bàn, trong đó có tòa án, để việc đưa người nghiện vào trung tâm được triển khai tốt hơn. Việc đưa người nghiện vào cơ sở lưu giữ tạm thời, thành phố từng làm rồi nhưng kết quả chưa thỏa đáng”- ông nói.

Về mặt thủ tục, theo Bộ trưởng so với pháp lệnh trước đây không phải quá phức tạp, hồ sơ, giấy tờ, thành phần hội đồng vẫn như thế. Điểm khác là từ hành chính bê sang tòa án, tòa án xem xét thì có thủ tục trình tự, chắc chắn thận trọng hơn nhiều.

Phía người nghiện từ một hội thảo của Trung tâm CNMT Làng Bình Minh online. Trong hội thảo nầy gồm cán bộ trực tiếp làm công tác cai nghiện và người nghiện.

“Cai nghiện tập trung, cai nghiện tại gia đình, tại cộng đồng, trong đó có biện pháp mạnh như cách ly, biện pháp nhẹ như dùng thuốc hỗ trợ, tư vấn tâm lý... đều đã được áp dụng ở TP.HCM nhưng vẫn không làm giảm được người nghiện ma túy” đó là tóm tắt của bài báo.

- Ông Bùi Quang Túy, một người nghiện 40 năm nói:

“Người nghiện nào cũng mong muốn cai nghiện thành công, nhưng rồi sau khi cắt cơn, sau khi cơ thể đã không còn đòi hỏi ma túy nữa thì trong óc não chúng tôi lại vẫn nhớ. Không vượt qua nổi chính mình thì tái nghiện”

Ông nói thêm:

“Theo trải nghiệm của tôi, quan trọng nhất để cai nghiện là giải quyết vấn đề tâm lý. Người nghiện rất cần được sự hỗ trợ của gia đình, cộng đồng để tự kéo mình ra xa ma túy, tăng sức đề kháng tâm lý”.

Anh Chu Thái Bảo (Gò Vấp, nghiện 8 năm)

Đang quyết tâm cai lần thứ 10 theo chương trình cai bằng methadone, nhưng anh nói:

“Tôi nghiện ma túy từ năm 15 tuổi. Ngày biết mình bị nghiện, tôi đã khóc và quyết tâm sẽ bỏ. Nhưng rồi không bỏ được, dù ở nhà, đến trung tâm cai nghiện dịch vụ hay lên trường cai nghiện tận trong rừng...Bằng kinh nghiệm của mình, tôi có thể nói rằng thuốc và các biện pháp hỗ trợ cắt cơn chỉ chiếm 30% trong cai nghiện thôi, phần còn lại là do tâm lý. Nhưng tâm lý cũng cần được giúp đỡ”.

- Ông Lê Văn Tám (phó trưởng phòng quản lý cai nghiện phục hồi - Chi cục Phòng chống tệ nạn xã hội): “Người nghiện cần gia đình, xã hội giúp đỡ”.

Ông Trần Văn Thông (cán bộ phụ trách cai nghiện ma túy, Phòng LĐ-TB&XH Q.4):

“Nghiện ma túy vừa là bệnh, vừa là tệ nạn, hai mặt của vấn đề đòi hỏi phải có những giải pháp mang tính tổng thể và song hành”
“Ở Quận.4, chúng tôi đang tăng cường các biện pháp cai nghiện tại gia đình, cộng đồng; khuyến khích người nghiện tự đăng ký để nâng cao ý thức, đề nghị cơ sở y tế xác định mức độ nghiện để tư vấn cụ thể, kỹ lưỡng. Chúng tôi cũng duy trì các hoạt động câu lạc bộ, nhóm để giúp người nghiện tái hòa nhập cộng đồng, tạo sân chơi lành mạnh; thường xuyên đến thăm, tư vấn, hỗ trợ lẫn nhau. Tôi cho rằng những hoạt động nhằm vào việc xây dựng lại cách sống cho người nghiện, ngăn chặn tái nghiện còn quan trọng hơn việc cắt cơn tập trung”

III- Ý kiến của người viết.

1- Ý kiến đáng quan tâm.

- Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Đình Quyền: “Những bất cập  đó (của TP HCM) xuất phát từ việc tổ chức thực hiện hay pháp luật?
- Ông Lê văn Tám (Phó phòng Chi Cục), Ông Trần văn Thông đều nhấn mạnh yếu tố giúp đở của Gia đình và Xã hội, xem việc xây dựng lại cách sống cho người nghiện là quan trọng ., tạo sân chơi lành mạnh…, các biện pháp mang tính tổng thể…quan trọng hơn cắt cơn tập trung.
-  Hai ông bệnh nhân Bùi Quang Túy và Chu Thái Bảo đã nói lên được bản chất của bệnh nghiện, và thực chất của cách cai nghiện, cũng khá gần gủi với cách nhìn của hai cán bộ làm công tác trực tiếp.

2- Về phương án đề xuất của thành phố

Thiết nghĩ, ngăn ngừa ma túy và xử lý bệnh nghiện ma túy là vấn đề dài hạn và khó khăn của bất cứ xã hội nào, nó phải có lộ trình và thiết lập kế hoạch trên cơ sở khoa học, không thể dựa trên sáng kiến nhất thời của một cá nhân hay tập thể lãnh đạo, theo cảm xúc lúc buông trôi, lúc gấp gáp.. mà không có sự phối hợp sâu của những nhà chuyên môn thật sự.

Tại Hội nghị quốc tế tại Hà nội (tháng 7- 2008), trong tài liệu đã lưu lại những câu đáng nhớ:

 “Nghiện (ma túy) là một bệnh tái phát mãn tính của nảo bộ, được coi là một khái niệm hoàn toàn mới đối với công chúng, đối với nhiều nhà hoạch định chính sách, và đáng buồn thay, ngay cả với nhiều người làm chuyên môn Y tế” (1)

Nếu đã xác lập là một bệnh mãn tính của não bộ, thì không thể có biện pháp hay chính sách nào tương ứng với mục tiêu “lành bệnh”, ngược lại là chính sách chữa trị nào phù hợp với tính chất bệnh mãn tính, để có cách sống tốt hơn cho người nghiện, và ít thiệt hại cho xã hội nhất.                                                            

Điều từ người nghiện nói ra, là yêu cầu giúp đở về mặt Tâm Lý, là phù hợp với những giáo trình tâm lý chuyên sâu cho người nghiện mà các nước tiên tiến đã từng nghiên cứu và ứng dụng ít nhất là 70 năm nay.

Giai đoạn “cắt cơn, giải độc” từng được được nhấn mạnh một cách lệch lạc trong quy trình cai, và vô cùng lạc hậu, trong khi nó chỉ có giá trị và cần thiết như việc “cạo sạch tóc” trước khi may lại một vết thương ở đầu. Sau giai đoạn “cắt cơn” – chẳng có chuyện giải độc gì được – tâm lý thèm muốn càng dâng cao, đúng lúc mà họ được thả ra, cùng với một mệnh lệnh: “Chớ có tái nghiện!”

Chương trình cai chỉ bắt đầu sau đó với một giáo trình tâm lý chuyên biệt, cùng với một môi trường lành mạnh và thân thiện. Đây là một đòi hỏi đúng đắn cho phương thức chữa trị, nhưng nó đang ở ngoài tầm tay nhà nước, cũng vượt tầm xã hội, nhưng không phải là không làm được, nếu có sự bắt đầu.

Bằng những biện pháp tập trung với chương trình như cũ, không thể tránh khỏi những điều rất nhẫn tâm, không tránh được phản ứng xã hội, mà trong tập tài liệu nói trên cũng có một lưu ý đáng giá:

“ Tai họa đáng tiếc” đối lập với “hành vi đáng bị chỉ trích”.

Hẳn nhiên rồi, người nghiện ngập có những hành vi khó tha thứ, khó biện hộ, nhưng cách chữa trị đôi khi với nguyện vọng rất ngọt ngào, như lời ông Bí thư LTH: “làm lại cuộc đời của những em, những cháu lầm lỡ chứ không phải vi phạm nhân quyền…”, nhưng lại thành những “Tai họa đáng tiếc” cho số phận những người thiếu may mắn!

Về phương án mới đề xuất của Thành phố, đã nói lên sự lo lắng và trách nhiệm của lãnh đạo các ban ngành, nhưng chung quy cũng thuộc về phương thức tổ chức thực hiện, như ông Phó Chủ Nhiệm Ủy ban Tư pháp QH Nguyễn Đình Quyền nói, chứ chưa phải về mặt luật pháp. Và đó là “bước quá độ” của tổ chức thực hiện, như lời ông Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường.

Có thể nhận xét rằng, phát biểu của Đòan Đại biểu Quốc Hội đơn vị TP HCM - qua ông Huỳnh Thành Lập, bà Quyết Tâm, ông Lê Thanh Hải - tỏ ra không có cái nhìn mới, phù hợp với bản chất căn bệnh mà Luật sửa đổi về vấn đề ma túy của Quốc hội 2008 đã điều chỉnh. Chương trình “Đại trại 5 năm” của thành phố thực hiện trong thời gian trước, còn để lại nhiều dấu ấn trong thói quen tư duy thiếu cởi mở.

Với khái niệm “bước quá độ” trong phạm vi “tổ chức thực hiện”, không vượt quá không gian Quyền Con Người, hy vọng đề án của Thành phố có thể được thông qua, đồng thời bắt đầu xây dựng một kế hoạch dài hạn, có chiều sâu, phù hợp với căn bệnh tái phát mãn tính của não bộ.

Sau cuộc chạy vòng quanh, thế nào cũng có lối thoát  ./.

-Tư liệu trên đây lấy từ VN news, Tuoi Tre online, Thanh Nien online 31/10, 1/1
- (1) Giáo sư John Currie, Giám đốc viện nghiên cứu Y khoa về chứng nghiện và sự biến đổi hệ thần kinh ( Bệnh viện Saint Vincent, Melbourne, Australia) mới đây, đã đưa ra một số kết luận những hiểu biết mới về bệnh nghiện ma túy, sau 15 năm của cuộc cách mạng khoa học về thần kinh - Lesher, 1997. Tài liệu nầy được phổ biến ở hội nghị Quốc tế về Ma tuy tại Hà nội, tháng 8 – 2007.

Bình luận

Security code
Refresh

 

Hỗ trợ trực tuyến

Lại Văn Anh

Số lượt truy cập

cai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuycai nghien ma tuy, trung tam cai nghien ma tuy, tu van cai nghien ma tuy
mod_vvisit_counterToday178
mod_vvisit_counterThis month17763
mod_vvisit_counterAll2002087